Sanatan Vani • Devotion, wisdom and reading
23 Mar 2026
Sanatan Vani Sacred wisdom in a modern form
Stotra

श्री शिवताण्डवस्तोत्रम्

रावण की वो महास्तुति! 🔱 जानिए शिव ताण्डव स्तोत्र का सम्पूर्ण पाठ, अर्थ और इसके चमत्कारी लाभ। अभी पढ़ें! 👇

श्री शिवताण्डवस्तोत्रम्
Google AdSense Space

॥ श्री शिवताण्डवस्तोत्रम् ॥

जटाटवीगलज्जलप्रवाहपावितस्थले गलेऽवलम्ब्य लम्बितां भुजङ्गतुङ्गमालिकाम्। डमड्डमड्डमड्डमन्निनादवड्डमर्वयं चकार चण्डताण्डवं तनोतु नः शिवः शिवम् ॥१॥

जटाकटाहसम्भ्रमभ्रमन्निलिम्पनिर्झरी-विलोलवीचिवल्लरीविराजमानमूर्धनि। धगद्धगद्धगज्ज्वलल्ललाटपट्टपावके किशोरचन्द्रशेखरे रतिः प्रतिक्षणं मम ॥२॥

धराधरेन्द्रनन्दिनीविलासबन्धुबन्धुर-स्फुरद्दिगन्तसन्ततिप्रमोदमानमानसे। कृपाकटाक्षधोरणीनिरुद्धदुर्धरापदि क्वचिद्दिगम्बरे मनो विनोदमेतु वस्तुनि ॥३॥

जटाभुजङ्गपिङ्गलस्फुरत्फणामणिप्रभा-कदम्बकुङ्कुमद्रवप्रलिप्तदिग्वधूमुखे। मदान्धसिन्धुरस्फुरत्त्वगुत्तरीयमेदुरे मनो विनोदमद्भुतं बिभर्तु भूतभर्तुरि ॥४॥

सहस्रलोचनप्रभृत्यशेषलेखशेखर-प्रसूनधूलिधोरणीविधूसराङ्घ्रिपीठभूः। भुजङ्गराजमालया निबद्धजाटजूटकः श्रियै चिराय जायतां चकोरबन्धुशेखरः ॥५॥

ललाटचत्वरज्वलद्धनञ्जयस्फुलिङ्गभा-निपीतपञ्चसायकं नमन्निलिम्पनायकम्। सुधामयूखलेखया विराजमानशेखरं महाकपालिसम्पदे शिरोजटालमस्तु नः ॥६॥

करालभालपट्टिकाधगद्धगद्धगज्ज्वल-द्धनञ्जयाहुतीकृतप्रचण्डपञ्चसायके। धराधरेन्द्रनन्दिनीकुचाग्रचित्रपत्रक-प्रकल्पनैकशिल्पिनि त्रिलोचने रतिर्मम ॥७॥

नवीनमेघमण्डली निरुद्धदुर्धरस्फुरत्-कुहूनिशीथिनीतमः प्रबन्धबद्धकन्धरः। निलिम्पनिर्झरीधरस्तनोतु कृत्तिसिन्धुरः कलानिधानबन्धुरः श्रियं जगद्धुरन्धरः ॥८॥

प्रफुल्लनीलपङ्कजप्रपञ्चकालिमप्रभा-वलम्बिकण्ठकन्दलीरुचिप्रबद्धकन्धरम्। स्मरच्छिदं पुरच्छिदं भवच्छिदं मखच्छिदं गजच्छिदान्धकच्छिदं तमन्तकच्छिदं भजे ॥९॥

अखर्वसर्वमङ्गलाकलाकदम्बमञ्जरी-रसप्रवाहमाधुरीविजृम्भणामधुव्रतम्। स्मरान्तकं पुरान्तकं भवान्तकं मखान्तकं गजान्तकान्धकन्तकं तमन्तकान्तकं भजे ॥१०॥


जयत्वदभ्रविभ्रमभ्रमद्भुजङ्गमश्वस-द्विनिर्गमत्क्रमस्फुरत्करालभालहव्यवाट्। धिमिद्धिमिद्धिमिध्वनन्मृदङ्गतुङ्गमङ्गल-ध्वनिक्रमप्रवर्तितप्रचण्डताण्डवः शिवः ॥११॥


दृशद्विचित्रतल्पयोर्भुजङ्गमौक्तिकस्त्रजो-र्गरिष्ठरत्नलोष्ठयोः सुहृद्विपक्षपक्षयोः। तृणारविन्दचक्षुषोः प्रजामहीमहेन्द्रयोः समप्रवृत्तिकः कदा सदाशिवं भजाम्यहम् ॥१२॥

कदा निलिम्पनिर्झरी निकुञ्जकोटरे वसन् विमुक्तदुर्मतिः सदा शिरः स्थमञ्जलिं वहन्। विमुक्तलोललोचनो ललामभाललग्नकः शिवेति मन्त्रमुच्चरन् कदा सुखी भवाम्यहम् ॥१३॥

इमं हि नित्यमेवमुक्तमुत्तमोत्तमं स्तवं पठन्स्मरन्ब्रुवन्नरो विशुद्धिमेति सन्ततम्। हरे गुरौ सुभक्तिमाशु याति नान्यथा गतिं विमोहनं हि देहिनां सुशङ्करस्य चिन्तनम् ॥१४॥


पूजावसानसमये दशवक्त्रगीतं यः शम्भुपूजनपरं पठति प्रदोषे। तस्य स्थिरां रथगजेन्द्रतुरङ्गयुक्तां लक्ष्मीं सदैव सुमुखीं प्रददाति शम्भुः ॥१५॥



॥ सम्पूर्ण हिन्दी अनुवाद ॥ 📖🙏

१. जिनकी जटा रूपी वन से निकलती हुई गंगा जी की धाराएं उनके गले को पवित्र करती हैं, जिनके गले में बड़े-बड़े सर्पों की मालाएं लटक रही हैं और जो डमरू की 'डम-डम' ध्वनि के साथ प्रचण्ड ताण्डव करते हैं, वे कल्याणकारी शिव हमारा कल्याण करें।

२. जिनके जटा-जूट रूपी कड़ाह में उछलती हुई गंगा जी की लहरें शोभायमान हैं, जिनके ललाट पर अग्नि धक-धक जल रही है और जिनके मस्तक पर चंद्रमा का बाल स्वरूप विराजमान है, उन शिव में मेरी निरंतर प्रीति बनी रहे।

३. जिनका मन हिमालय पुत्री पार्वती के विलासपूर्ण कटाक्षों से प्रसन्न है, जिनकी कृपा मात्र से बड़ी-बड़ी आपदाएं दूर हो जाती हैं, जो दिगम्बर (आकाश रूपी वस्त्र वाले) हैं, उन शिव में मेरा मन आनंदित रहे।

४. सर्पों के फणों की मणियों के प्रकाश से जिनका मुखमण्डल सुशोभित है, जो गजराज के चर्म को ओढ़ते हैं, उन भूतनाथ शिव में मेरा मन अद्भुत विनोद (आनंद) प्राप्त करे।

५. देवताओं के राजा इन्द्र सहित सभी देवताओं के मस्तक के फूलों की धूल से जिनके चरण कमलों की पीठ धूसरित (मैली) है, जो नागराज की माला से अपनी जटाओं को बांधे हुए हैं, वे चन्द्रशेखर शिव मुझे चिरकाल तक लक्ष्मी प्रदान करें।

६. जिन्होंने अपने ललाट की अग्नि से कामदेव को भस्म कर दिया है, जिन्हें इन्द्र भी प्रणाम करते हैं और जो चंद्रमा की सुधा-किरणों से सुशोभित हैं, वे महाकपाली शिव मुझे सिद्धियाँ प्रदान करें।

७. जिनके भयानक ललाट पर 'धग-धग' जलती अग्नि में कामदेव की आहुति पड़ चुकी है, जो माता पार्वती के वक्षस्थल पर चित्रकारी करने में निपुण कलाकार हैं, उन त्रिलोचन में मेरा अनुराग बना रहे।

८. जो नवीन बादलों की घटाओं जैसी नीली ग्रीवा वाले हैं, जिन्होंने गंगा जी को धारण किया है, जो गजचर्मधारी और चन्द्रमा से सुंदर दिखने वाले हैं, वे जगत के स्वामी श्री शिव मुझे ऐश्वर्य प्रदान करें।

९. जिनका कण्ठ खिले हुए नीलकमल की आभा के समान श्यामल है, जो कामदेव, त्रिपुरासुर, संसार, यज्ञ, गजासुर और यमराज का विनाश करने वाले हैं, उन अंतक के भी अंतक भगवान शिव को मैं भजता हूँ।

१०. जो माता पार्वती के कल्याणकारी गुणों के रसास्वादन के लिए भौंरे के समान चंचल हैं, जो कामदेव, त्रिपुरासुर, गजासुर और यमराज के विनाशक हैं, उन शिव की मैं आराधना करता हूँ।

११. सर्पों के फुफकारने से जिनके ललाट की अग्नि और भी प्रज्वलित हो रही है, जो मृदंग की 'धिमि-धिमि' मंगल ध्वनि के साथ ताण्डव कर रहे हैं, उन शिव की जय हो।

१२. कठोर पत्थर और सुंदर बिछौने में, सर्प और मोतियों की माला में, बहुमूल्य रत्न और मिट्टी के ढेले में, मित्र और शत्रु में, तृण और कमल नयन वाली सुन्दरी में, प्रजा और राजा में, मैं कब समान दृष्टि रखते हुए सदाशिव का भजन करूँगा?

१३. मैं कब गंगा जी के किनारे निकुञ्ज (गुफा) में बैठकर, अपने सिर पर हाथ जोड़कर, दुर्बुद्धि का त्याग कर और 'शिव' मंत्र का उच्चारण करते हुए परम सुख प्राप्त करूँगा?

१४. जो मनुष्य इस उत्तम स्तोत्र का नित्य पाठ करता है या स्मरण करता है, वह शुद्ध हो जाता है और भगवान शिव (गुरु) की भक्ति को प्राप्त करता है। शिव का चिंतन मोह का नाश करने वाला है।

१५. जो व्यक्ति प्रदोष काल (शाम) में पूजा के उपरांत रावण रचित इस स्तोत्र का पाठ करता है, उसे भगवान शिव रथ, हाथी और घोड़ों से युक्त स्थिर लक्ष्मी प्रदान करते हैं।

Google AdSense Space