Sanatan Vani • Devotion, wisdom and sacred reading
09 Sep 2026
Sanatan Vani Sacred wisdom in a modern form
Stotra Collection

Dakshinaamoorti Stotra

Shri Dakshinamurthy Stotram written by Adi Shankaracharya is a wise praise of the Adiguru form of Lord Shiva. Read its pure Sanskrit text, simple Hindi meaning, importance, benefits and method of reading here.

Google AdSense Space

Shri Dakshinaamoorti Stotra ka Sanpoorna Sanskrita Path

Shaantipaathah

Om yo brahmaanan vidadhaati poorvan
Yo vai vedaanshcha prahinoti tasmai.
Tan ha devamaatmabuddhiprakaashan
Mumukshurvai sharanamahan prapadye.

Om shaantih shaantih shaantih.

Dhyaanashlokaah

Maunavyaakhyaaprakatitaparabrahmatattvan yuvaanan
Varshishthaante vasadrishiganairaavritan brahmanishthaih.
Aachaaryendran karakalitachinmudramaanandaroopan
Svaatmaaraaman muditavadanan dakshinaamoortimeede. 1.

Vatavitapisameepe bhoomibhaage nishannan
Sakalamunijanaanaan jnyaanadaataaramaaraat.
Tribhuvanagurumeeshan dakshinaamoortidevan
Jananamaranaduhkhachchhedadakshan namaami. 2.

Chitran vatatarormoole vriddhaah shishya gururyuva.
Gurostu maunan vyaakhyaanan shishyaastu chhinnasanshayaah. 3.

Nidhaye sarvavidyaanaan bhishaje bhavaroginaam.
Gurave sarvalokaanaan dakshinaamoortaye namah. 4.

Om namah pranavaarthaaya shuddhajnyaanaikamoortaye.
Nirmalaaya prashaantaaya dakshinaamoortaye namah. 5.

Atha Stotra

Vishvan darpanadrishyamaananagareetulyan nijaantargatan
Pashyannaatmani maayaya bahirivodbhootan yatha nidraya.
Yah saakshaatkurute prabodhasamaye svaatmaanamevaadvayan
Tasmai shreegurumoortaye nama idan shreedakshinaamoortaye. 1.

Beejasyaantarivaangkuro jagadidan praangnirvikalpan puna-
Rmaayaakalpitadeshakaalakalanaavaichitryachitreekritam.
Maayaaveeva vijrimbhayatyapi mahaayogeeva yah svechchhaya
Tasmai shreegurumoortaye nama idan shreedakshinaamoortaye. 2.

Yasyaiva sphuranan sadaatmakamasatkalpaarthagan bhaasate
Saakshaattattvamaseeti vedavachasa yo bodhayatyaashritaan.
Yatsaakshaatkaranaadbhavenna punaraavrittirbhavaambhonidhau
Tasmai shreegurumoortaye nama idan shreedakshinaamoortaye. 3.

Naanaachchhidraghatodarasthitamahaadeepaprabhaabhaasvaran
Jnyaanan yasya tu chakshuraadikaranadvaara bahih spandate.
Jaanaameeti tameva bhaantamanubhaatyetatsamastan jagat
Tasmai shreegurumoortaye nama idan shreedakshinaamoortaye. 4.

Dehan praanamapeendriyaanyapi chalaan buddhin cha shoonyan viduh
Streebaalaandhajadopamaastvahamiti bhraanta bhrishan vaadinah.
Maayaashaktivilaasakalpitamahaavyaamohasanhaarine
Tasmai shreegurumoortaye nama idan shreedakshinaamoortaye. 5.

Raahugrastadivaakarendusadrisho maayaasamaachchhaadanaat
Sanmaatrah karanopasanharanato yo'bhootsushuptah pumaan.
Praagasvaapsamiti prabodhasamaye yah pratyabhijnyaayate
Tasmai shreegurumoortaye nama idan shreedakshinaamoortaye. 6.

Baalyaadishvapi jaagradaadishu tatha sarvaasvavasthaasvapi
Vyaavrittaasvanuvartamaanamahamityantah sphurantan sada.
Svaatmaanan prakateekaroti bhajataan yo mudraya bhadraya
Tasmai shreegurumoortaye nama idan shreedakshinaamoortaye. 7.

Vishvan pashyati kaaryakaaranataya svasvaamisambandhatah
Shishyaachaaryataya tathaiva pitriputraadyaatmana bhedatah.
Svapne jaagrati vaa ya esha purusho maayaaparibhraamita-
Stasmai shreegurumoortaye nama idan shreedakshinaamoortaye. 8.

Bhoorambhaansyanalo'nilo'mbaramaharnaatho himaanshuh pumaan
Ityaabhaati charaacharaatmakamidan yasyaiva moortyashtakam.
Naanyatkinychana vidyate vimrishataan yasmaatparasmaadvibho-
Stasmai shreegurumoortaye nama idan shreedakshinaamoortaye. 9.

Sarvaatmatvamiti sphuteekritamidan yasmaadamushminstave
Tenaasya shravanaattadarthamananaaddhyaanaachcha sangkeertanaat.
Sarvaatmatvamahaavibhootisahitan syaadeeshvaratvan svatah
Siddhyettatpunarashtadha parinatan chaishvaryamavyaahatam. 10.

Vatavitapisameepe bhoomibhaage nishannan
Sakalamunijanaanaan jnyaanadaataaramaaraat.
Tribhuvanagurumeeshan dakshinaamoortidevan
Jananamaranaduhkhachchhedadakshan namaami.

. Iti shreematparamahansaparivraajakaachaaryasya
Shreegovindabhagavatpoojyapaadashishyasya
Shreemachchhangkarabhagavatah kritau
Shreedakshinaamoortistotran sampoornam.



Dakshinaamoorti Stotra ka Saral Hindi Arth

Shaantipaatha ka Arth

Main usa parama deva ki sharana grahana karta hoon, jinhonne srishti ke aaranbha mein brahmaaji ko utpanna kiya aur unhen vedon ka jnyaana pradaana kiya. Ve paramaatma hamaari buddhi mein aatmajnyaana ka prakaasha karate hain. Moksha ki ichchha rakhane vaala main unheen ki sharana mein jaata hoon. Hamaare jeevana mein aadhyaatmika, daivika aur bhautika—teenon prakaara ki shaanti bani rahe.

Dhyaana-Shlokon ka Saral Hindi Arth

Dhyaana Shloka 1 ka Arth

Main yuva svaroopa bhagavaana dakshinaamoorti ki stuti karta hoon, jo mauna rahakara hi parabrahma ke satya ko prakata karate hain. Unake chaaron ora aayu mein vriddha aur brahmajnyaana mein sthita rishi baithe hain. Ve shreshtha guru hain, haatha mein chinmudra dharan karate hain, aanandasvaroopa hain, apane aatmasvaroopa mein ramana karate hain aur unaka mukha prasanna hai.

Dhyaana Shloka 2 ka Arth

Main vatavriksha ke neeche bhoomi par viraajamaana bhagavaana dakshinaamoorti ko pranaama karta hoon. Ve sameepa baithe sabhi muniyon ko aatmajnyaana pradaana karne vaale, teenon lokon ke guru aur janma-marana se utpanna duhkhon ka naasha karne mein samartha hain.

Dhyaana Shloka 3 ka Arth

Yaha atyant aashcharyajanaka drishya hai ki vatavriksha ke neeche yuva guru viraajamaana hain aur unake shishya vriddha hain. Guru mauna rahakara hi upadesha de rahe hain, phir bhi shishyon ke sabhi sanshaya samaapta ho rahe hain.

Dhyaana Shloka 4 ka Arth

Jo samasta vidyaaon ke bhandaara, sansaararoopi roga se peedita jeevon ke chikitsaka aur sabhi lokon ke guru hain, una bhagavaana dakshinaamoorti ko pranaama hai.

Dhyaana Shloka 5 ka Arth

Omkaara ke vaastavika arth, shuddha jnyaana ke ekamaatra svaroopa, vikaararahita aur parama shaanta bhagavaana dakshinaamoorti ko pranaama hai.

Mukhya Stotra ka Saral Hindi Arth

Shloka 1 ka Arth

Yaha sanpoorna sansaara darpana mein dikhaai dene vaale nagara ki taraha vaastava mein hamaare aatmasvaroopa ke bheetara sthita hai. Maaya ke karan yaha svapna ke samaana baahara prakata hua dikhaai deta hai. Jo jnyaana praapta hone par apane advaita aatmasvaroopa ka saakshaatkaara kara dete hain, una gurusvaroopa bhagavaana dakshinaamoorti ko pranaama hai.

Shloka 2 ka Arth

Jisa prakaara vishaala vriksha apane prakata hone se pahale beeja ke andara chhipa rahata hai, usi prakaara srishti se pahale yaha sansaara paramaatma mein bina kisi bheda ke sthita tha. Baada mein maaya ne desha, kaala aur aneka prakaara ki rachanaaon ke maadhyama se ise vividha roopon mein prakata kiya. Jo jaadoogara yaa mahaayogi ke samaana apni ichchha se is sansaara ko prakata karate hain, una bhagavaana dakshinaamoorti ko pranaama hai.

Shloka 3 ka Arth

Jinaki chetana ke prakaasha se yaha asatya aur parivartanasheela sansaara bhi satya jaisa dikhaai deta hai, jo apni sharana mein aae logon ko veda ke mahaavaakya “tattvamasi”—arthaata “tuma vahi parama tattva ho”—ka bodha karaate hain aur jinaka saakshaatkaara hone par manushya sansaararoopi samudra mein dobaara nahin lautata, una bhagavaana dakshinaamoorti ko pranaama hai.

Shloka 4 ka Arth

Jisa prakaara aneka chhidron vaale ghade ke andara rakha deepaka apane prakaasha ko chhidron ke maadhyama se baahara phailaata hai, usi prakaara aatma ka jnyaana netra, kaana aur doosari indriyon dwara baahara prakata hota hai. Usi chetana ke prakaashita hone se manushya kahata hai ki “main jaanata hoon” aur usi ke prakaasha se yaha sanpoorna sansaara dikhaai deta hai. Una gurusvaroopa bhagavaana dakshinaamoorti ko pranaama hai.

Shloka 5 ka Arth

Kuchha bhramita loga shareera, praana, indriyon, chanchala buddhi athava shoonya ko hi apana vaastavika svaroopa maanate hain. Unaka vichaara ajnyaana se utpanna hai. Maaya ki shakti se paida hue is mahaana bhrama ka naasha karne vaale bhagavaana dakshinaamoorti ko pranaama hai.

Shloka 6 ka Arth

Jisa prakaara raahu se dhake hue soorya aur chandrama dikhaai nahin dete, usi prakaara gahari neenda mein maaya ke aavarana tatha indriyon ke shaanta ho jaane se chetana prakata nahin hoti. Phir bhi jaagane ke baada manushya pahachaanata hai ki “main abhi taka so raha tha.” isase siddha hota hai ki neenda mein bhi usaka aatmasvaroopa vidyamaana tha. Is satya ka jnyaana karaane vaale bhagavaana dakshinaamoorti ko pranaama hai.

Shloka 7 ka Arth

Baalyaavastha, yuvaavastha aur vriddhaavastha badalati rahati hain. Isi prakaara jaagrata, svapna aur gahari neenda ki avasthaaen bhi aatee-jati rahati hain. Lekina ina sabhi parivartanon ke beecha bheetara prakaashita hone vaali “main hoon” ki chetana sadaiva eka samaana rahati hai. Jo apni kalyaanakaari chinmudra dwara bhakton ko isi aatmasvaroopa ka jnyaana karaate hain, una bhagavaana dakshinaamoorti ko pranaama hai.

Shloka 8 ka Arth

Maaya se bhramita manushya sansaara ko kaarya aur karan, svaami aur sevaka, guru aur shishya tatha pita aur putra jaise alaga-alaga sanbandhon ke roopa mein dekhata hai. Yaha bheda use jaagrata aur svapna—donon avasthaaon mein dikhaai deta hai. Is maaya ka vaastavika svaroopa samajhaane vaale bhagavaana dakshinaamoorti ko pranaama hai.

Shloka 9 ka Arth

Prithvi, jal, agni, vaayu, aakaasha, soorya, chandrama aur jeeva—ye bhagavaana ki aatha moortiyaan mani gai hain. Inheen aatha roopon mein yaha sanpoorna chara aur achara sansaara dikhaai deta hai. Vichaara karne par usa sarvavyaapaka paramaatma ke atirikta kuchha bhi alaga nahin milata. Una gurusvaroopa bhagavaana dakshinaamoorti ko pranaama hai.

Shloka 10 ka Arth

Is stotra mein spashta kiya gaya hai ki eka hi aatma sabhi praaniyon mein vidyamaana hai. Is stotra ko sunane, isake arth par vichaara karne, dhyaana karne aur iska path karne se saadhaka ko sarvaatmabhaava ka jnyaana praapta hota hai. Phalashruti ke anusaara isase eeshvaratva ka bodha aur aatha prakaara ke divya aishvarya praapta hote hain.

Antima Shloka ka Arth

Main vatavriksha ke neeche bhoomi par viraajamaana bhagavaana dakshinaamoorti ko pranaama karta hoon. Ve sabhi muniyon ko jnyaana dene vaale, teenon lokon ke guru tatha janma aur mrityu se utpanna duhkhon ko samaapta karne mein samartha hain.

Bhagavaana Dakshinaamoorti Kauna Hain?

Dakshinaamoorti bhagavaana shiva ka aadiguru svaroopa hain. Ve jnyaana, dhyaana, yoga, vedaanta aur aatmabodha ke adhishthaata maane jaate hain. Unhen saamaanyatah vatavriksha ke neeche dakshin disha ki ora mukha karake baithe hue dikhaaya jaata hai.

Unake aasapaasa sanaka, sanandana, sanaatana aur sanatkumaara jaise vriddha rishi baithe hote hain. Bhagavaana yuva svaroopa mein mauna rahate hue unhen aatmajnyaana pradaana karate hain. Unaka mauna is baata ka prateeka hai ki parama satya kevala shabdon se nahin, balki pratyaksha aatmaanubhava se jaan jaata hai.

Dakshinaamoorti Stotra ka Mahatva

Dakshinaamoorti stotra kevala bhagavaana shiva ki stuti nahin, balki advaita vedaanta ka gahana daarshanika grantha bhi hai. Isamen aatma, brahma, maaya, sansaara, jaagrata, svapna aur sushupti jaisi avasthaaon ka varnana kiya gaya hai.

Yaha stotra samajhaata hai ki shareera, mana aur jeevana ki avasthaaen badalati rahati hain, lekina unhen anubhava karne vaali aatmachetana sadaiva eka samaana rahati hai. Vahi chetana sabhi jeevon mein vidyamaana parama tattva hai.

Dakshinaamoorti Stotra ke Path ke Labh

Dhaarmika maanyataaon ke anusaara shraddhaapoorvaka path aur manana karne se:

  • Bhagavaana shiva aur guru ki kripa praapta hoti hai.
  • Jnyaana praapta karne ki ichchha aur ekaagrata badhati hai.
  • Mana ke bhrama aur ajnyaana ko doora karne ki prerana milati hai.
  • Vidyaarthi tatha jnyaana-saadhaka maanasika sthirata praapta karate hain.
  • Aatmachintana aur dhyaana mein ruchi badhati hai.
  • Guru ke prati shraddha aur sammaana ki bhaavana vikasita hoti hai.
  • Jeevana ki badalati paristhitiyon mein aatmabodha banaae rakhane ki prerana milati hai.
  • Advaita vedaanta ke moola siddhaanton ko samajhane mein sahaayata milati hai.

Dakshinaamoorti Stotra ki Path-Vidhi

Path se Pahale

Praatahkaala snaana karake svachchha vastra dharan karen. Puja sthan par bhagavaana dakshinaamoorti, bhagavaana shiva athava apane guru ka chitra sthaapita karen. Deepaka aur dhoopa jalaakara bhagavaana ganesha tatha guru ka smarana karen.

Path Karne ka Tareeka

Sabase pahale shaantipaatha karen. Isake baada bhagavaana dakshinaamoorti ka dhyaana karate hue paancha dhyaana-shloka padhen. Phir mukhya dasa shlokon ka shaanta mana aur spashta uchchaarana se path karen.

Kevala path karne ke bajaaya pratyek shloka ke arth par kuchha samay vichaara karna vishesha upayogi maana jaata hai, kyonki yaha stotra aatmajnyaana aur vedaanta ke siddhaanton ko samajhaata hai.

Path Karne ka Shubha Samay

Is stotra ka path pratidina praatahkaala kiya jaa sakta hai. Guruvaara, somavaara, guru poornima, mahaashivaraatri aur shraavana maasa mein iska path vishesha shubha maana jaata hai.

Vidyaarthi adhyayana shuroo karne se pahale isake chhote dhyaana-mantra—“nidhaye sarvavidyaanaan…”—ka path kara sakte hain.

Dakshinaamoorti ka Saral Dhyaana-Mantra

Nidhaye sarvavidyaanaan bhishaje bhavaroginaam.
Gurave sarvalokaanaan dakshinaamoortaye namah.

Saral arth:Samasta vidyaaon ke bhandaara, sansaararoopi roga ke chikitsaka aur sabhi lokon ke guru bhagavaana dakshinaamoorti ko pranaama hai.

Google AdSense Space