Ardhanaareeshvara Stotra
In Ardhanarishwar Stotram, the combined form of Lord Shiva and Mother Parvati has been beautifully praised. This stotra reveals the integrality, balance and parental nature of the entire creation of Shiva and Shakti.
Ardhanaareeshvara Stotra – Moola Sanskrita Path
Chaampeyagauraardhashareerakaayai
Karpooragauraardhashareerakaaya.
Dhammillakaayai cha jataadharaaya
Namah shivaayai cha namah shivaaya.1.
Kastoorikaakungkumacharchitaayai
Chitaarajahpunyjavicharchitaaya.
Kritasmaraayai vikritasmaraaya
Namah shivaayai cha namah shivaaya.2.
Jhanatkvanatkangkananoopuraayai
Paadaabjaraajatphaninoopuraaya.
Hemaanggadaayai bhujagaanggadaaya
Namah shivaayai cha namah shivaaya.3.
Vishaalaneelotpalalochanaayai
Vikaasipangkeruhalochanaaya.
Samekshanaayai vishamekshanaaya
Namah shivaayai cha namah shivaaya.4.
Mandaaramaalaakalitaalakaayai
Kapaalamaalaangkitakandharaaya.
Divyaambaraayai cha digambaraaya
Namah shivaayai cha namah shivaaya.5.
Ambhodharashyaamalakuntalaayai
Taditprabhaataamrajataadharaaya.
Nireeshvaraayai nikhileshvaraaya
Namah shivaayai cha namah shivaaya.6.
Prapanychasrishtyunmukhalaasyakaayai
Samastasanhaarakataandavaaya.
Jagajjananyai jagadekapitre
Namah shivaayai cha namah shivaaya.7.
Pradeeptaratnojjvalakundalaayai
Sphuranmahaapannagabhooshanaaya.
Shivaanvitaayai cha shivaanvitaaya
Namah shivaayai cha namah shivaaya.8.
Phalashruti
Etatpathedashtakamishtadan yo
Bhaktya sa maanyo bhuvi deerghajeevi.
Praapnoti saubhaagyamanantakaalan
Bhooyaatsada tasya samastasiddhih.9.
. Iti shreemachchhangkarabhagavatah kritau ardhanaareeshvarastotram sampoornam.
Ardhanaareeshvara Stotra ka Saral Hindi Arth
Pahale shloka ka arth:
Ardhanaareeshvara ke eka aadhe bhaaga mein maata paarvati ka shareera champa ke pushpa ke samaana sunahara aur sundara hai, jabaki doosare aadhe bhaaga mein bhagavaana shiva ka shareera kapoora ke samaana ujjvala hai. Maata paarvati ke sira par sundara kesha-sajjaa hai aur bhagavaana shiva ne jataaen dharan ki hain. Maata shiva aur bhagavaana shiva ke sanyukta svaroopa ko pranaama hai.
Doosare shloka ka arth:
Maata paarvati ka aadha shareera kastoori aur kumakuma se sushobhita hai, jabaki bhagavaana shiva ka aadha shareera chita ki pavitra bhasma se lipata hua hai. Maata ka svaroopa prema aur saundarya ko utpanna karne vaala hai tatha bhagavaana shiva ne kaamadeva ke svaroopa ko nashta kiya tha. Maata shiva aur bhagavaana shiva ko pranaama hai.
Teesare shloka ka arth:
Maata paarvati ke haathon ke kangana aur pairon ke noopura madhura dhvani karate hain. Bhagavaana shiva ke charan kamalon mein sarpa noopura ke samaana sushobhita hai. Maata ne sone ke baajoobanda dharan kie hain, jabaki bhagavaana shiva ki bhujaaon par sarpa aabhooshana ke roopa mein viraajamaana hain. Donon ke sanyukta svaroopa ko pranaama hai.
Chauthe shloka ka arth:
Maata paarvati ke vishaala netra neele kamala ke samaana sundara hain aur bhagavaana shiva ke netra khile hue kamala ke samaana tejasvi hain. Maata ke do samaana evam shaanta netra hain, jabaki bhagavaana shiva teena netron vaale hone ke karan vishamanetra kahalaate hain. Maata shiva aur bhagavaana shiva ko pranaama hai.
Paanchaven shloka ka arth:
Maata paarvati ke sundara kesha mandaara pushpon ki maala se saje hain, jabaki bhagavaana shiva ka kantha kapaalon ki maala se sushobhita hai. Maata ne divya vastra dharan kie hain aur bhagavaana shiva digambara hain, arthaata dishaen hi unaka vastra hain. Maata paarvati aur bhagavaana shiva ke sanyukta svaroopa ko pranaama hai.
Chhathe shloka ka arth:
Maata paarvati ke kesha varsha se bhare kaale baadalon ke samaana hain, jabaki bhagavaana shiva ki taanbe ke ranga vaali jataaen bijli ke samaana chamakati hain. Maata paarvati se shreshtha koi doosari shakti nahin hai aur bhagavaana shiva sanpoorna jagata ke svaami hain. Donon ko baara-baara pranaama hai.
Saataven shloka ka arth:
Maata paarvati ka manohara laasya nritya srishti ki rachana ko aage badhaata hai, jabaki bhagavaana shiva ka taandava nritya sanpoorna sansaara ke sanhaara ka karan banata hai. Maata paarvati is sansaara ki maata hain aur bhagavaana shiva sanpoorna jagata ke ekamaatra pita hain. Aise ardhanaareeshvara svaroopa ko pranaama hai.
Aathaven shloka ka arth:
Maata paarvati ka kaana chamakate hue ratnon se bane sundara kundala se sushobhita hai, jabaki bhagavaana shiva ne vishaala aur chamakate hue sarpa ko aabhooshana ke roopa mein dharan kiya hai. Maata shiva bhagavaana shiva se judi hain aur bhagavaana shiva shakti ke bina adhoore hain. Donon ka sanyukta svaroopa parama mangalamaya hai. Unhen baara-baara pranaama hai.
Phalashruti ka Hindi Arth
Jo manushya manovaanchhita phala pradaana karne vaale is ardhanaareeshvara ashtaka ka shraddhaapoorvaka path karta hai, vaha sansaara mein sammaana aur deerghaayu praapta karta hai. Dhaarmika maanyata ke anusaara use deerghakaala taka saubhaagya milata hai aur usake shubha kaaryon mein siddhi praapta hoti hai.
Ardhanaareeshvara Stotra ka Parichaya
Ardhanaareeshvara stotra bhagavaana shiva aur maata paarvati ke sanyukta svaroopa ko samarpita aatha shlokon ki prasiddha sanskrita rachana hai. Isaki rachana aadi shankaraachaarya dwara ki gai mani jati hai.
Ardhanaareeshvara svaroopa mein shareera ka daahina aadha bhaaga bhagavaana shiva aur baayaan aadha bhaaga maata paarvati ka hota hai. Yaha svaroopa bataata hai ki shiva aur shakti alaga-alaga nahin, balki eka hi parama satya ke do abhinna roopa hain.
Pratyek shloka ke anta mein kaha gaya hai:
Namah shivaayai cha namah shivaaya.
Iska arth hai—maataa shiva arthaata paarvati ko pranaama aur bhagavaana shiva ko pranaama.
Ardhanaareeshvara ka Arth
ArdhaKa arth aadha,NaariKa arth stri aurEeshvaraKa arth parameshvara hai. Is prakaara ardhanaareeshvara ka arth hai—vaha eeshvara, jisake aadhe shareera mein naari shakti vidyamaana hai.
Yaha svaroopa purusha aur prakriti, chetana aur oorja tatha shiva aur shakti ke santulana ko darshaata hai. Shiva chetana ke prateeka hain aur shakti usa chetana ki sakriya oorja hain. Shakti ke bina shiva nishkriya hain aur shiva ke bina shakti ko aadhaara praapta nahin hota.
Ardhanaareeshvara Stotra ka Mahatva
Yaha stotra bhagavaana shiva aur maata paarvati ke roopa, aabhooshana, vastra, netra, kesha aur nritya ka sundara tulanaatmaka varnana karta hai. Maata ka svaroopa saumya, sundara aur srijana karne vaala hai, jabaki bhagavaana shiva ka svaroopa vairaagya, jnyaana aur sanhaara ka pratinidhitva karta hai.
Donon vipareeta dikhaai dene vaale svaroopa eka hi shareera mein sthita hokara bataate hain ki sansaara ka sanchaalana santulana aur paraspara sahayoga se hota hai. Srijana aur sanhaara, saumyata aur shakti tatha bhoga aur vairaagya—sabhee eka hi parama satya ke alaga-alaga roopa hain.
Ardhanaareeshvara Stotra ke Path ke Labh
Dhaarmika maanyata ke anusaara shraddhaapoorvaka iska path karne se:
- Bhagavaana shiva aur maata paarvati ki sanyukta kripa praapta hoti hai.
- Mana mein santulana aur shaanti ka bhaava vikasita hota hai.
- Daampatya jeevana mein prema, sammaana aur saamanjasya ki prerana milati hai.
- Parivaara mein ekata aur aapasi samajha badhaane ka bhaava utpanna hota hai.
- Vyakti apane bheetara ki kathorata aur komalata ke beecha santulana banaana seekhata hai.
- Ahankaara aur bhedabhaava ko doora karne ki prerana milati hai.
- Shiva aur shakti ke aadhyaatmika rahasya ko samajhane mein sahaayata milati hai.
- Manovaanchhita shubha phala aur saubhaagya ki prarthana ki jati hai.
- Aadhyaatmika unnati tatha aatmajnyaana ki prerana praapta hoti hai.
Ardhanaareeshvara Stotra ki Path Vidhi
- Praatahkaala snaana karake svachchha vastra dharan karen.
- Puja sthan par ardhanaareeshvara, shiva-paarvatee yaa shivalinga ka chitra rakhen.
- Bhagavaana shiva ko jal aur bilvapatra arpita karen.
- Maata paarvati ko kumakuma, akshata aur pushpa arpita karen.
- Ghi ka deepaka aur dhoopa jalaaen.
- Sabase pahale bhagavaana ganesha ka smarana karen.
- “om namah shivaaya”Mantra ka 11 baara jaapa karen.
- Isake baada ardhanaareeshvara stotra ke aathon shloka aur phalashruti padhen.
- Path karate samay bhagavaana shiva aur maata paarvati ke sanyukta svaroopa ka dhyaana karen.
- Anta mein parivaara, daampatya jeevana aur sabhi praaniyon ke kalyaana ki prarthana karen.
Path Karne ka Shubha Samay
Ardhanaareeshvara stotra ka path pratidina subaha yaa shaama kiya jaa sakta hai. Somavaara, shukravaara, pradosha vrata, maasika shivaraatri, mahaashivaraatri, harataalika teeja aur shiva-paarvatee se sanbandhita parvon par iska path vishesha shubha maana jaata hai.
Daampatya jeevana mein prema aur saamanjasya ki prarthana ke lie pati-patnee saatha baithakara bhi iska shraddhaapoorvaka path kara sakte hain. Path mein baahari vidhi se adhika mana ki shuddhata, samaanata, sammaana aur samarpana ka bhaava mahatvapoorna hai.