Aaditya Hridaya Stotra
padhen aaditya hridaya stotra ka sampoorna sanskrita path, saral hindi arth, viniyoga aur path ka mahatva. yaha pavitra stotra bhay, chinta aur shoka doora kara aatmabala evam vijaya pradaana karne vaala maana gaya hai.
Viniyoga
Om asya aadityahradaya stotrasya agastyarishi: anushtupchhandah aadityahradayabhooto
Bhagwan brahma devata nirastaasheshavighnataya brahmaavidyaasiddhau sarvatra jayasiddhau cha viniyogah
Purva pithita
Tato yuddhaparishraantan samare chintaya sthitam. Raavanan chaagrato drishtva yuddhaaya samupasthitam.1.
Daivataishcha samaagamya drashtumabhyaagato ranam. Upagamyaabraveed raamamagastyo bhagavaanstada.2.
Raama raama mahaabaaho shrrinu guhman sanaatanam. Yena sarvaanareen vatsa samare vijayishyase.3.
Aadityahridayan punyan sarvashatruvinaashanam. Jayaavahan japan nityamakshayan paraman shivam.4.
Sarvamangalamaagalyan sarvapaapapranaashanam. Chintaashokaprashamanamaayurvardhanamuttamam.5.
Moola -stotra
Rashmimantan samudyantan devaasuranamaskritam. Pujayasva vivasvantan bhaaskaran bhuvaneshvaram.6.
Sarvadevaatmako hyesha tejasvi rashmibhaavana:. Esha devaasuraganaanllokaan paati gabhastibhi:.7.
Esha brahma cha vishnushcha shiva: skanda: prajaapati:. Mahendro dhanada: kaalo yama: somo hyaapaan patih.8.
Pitaro vasava: saadhya ashvinau maruto manu:. Vaayurvahina: praja praana ritukarta prabhaakara:.9.
Aaditya: savita soorya: khaga: poosha gabhastimaan. Suvarnasadrisho bhaanurhiranyareta divaakara:.10.
Haridashva: sahastraarchi: saptasaptirmareechimaan. Timironmathana: shambhustvashta maartandakon'shumaan.11.
Hiranyagarbha: shishirastapano'haskaro ravi:. Agnigarbho'dite: putrah shankhah shishiranaashana:.12.
Vyomanaathastamobhedi rigyaju:saamapaaraga:. Ghanavrishtirapaan mitro vindhyaveetheeplavangamah.13.
Aatapi mandali mrityu: piganla: sarvataapana:. Kavirvishvo mahaateja: rakta:sarvabhavod bhava:.14.
Nakshatragrahataaraanaamadhipo vishvabhaavana:. Tejasaamapi tejasvi dvaadashaatman namo'stu te.15.
Nama: poorvaaya giraye pashchimaayaadraye nama:. Jyotirganaanaan pataye dinaadhipataye nama:.16.
Jayaaya jayabhadraaya haryashvaaya namo nama:. Namo nama: sahastraansho aadityaaya namo nama:.17.
Nama ugraaya veeraaya saarangaaya namo nama:. Nama: padmaprabodhaaya prachandaaya namo'stu te.18.
Brahmeshaanaachyuteshaaya suraayaadityavarchase. Bhaasvate sarvabhakshaaya raudraaya vapushe nama:.19.
Tamoghnaaya himaghnaaya shatrughnaayaamitaatmane. Kritaghnaghnaaya devaaya jyotishaan pataye nama:.20.
Taptachaameekaraabhaaya haraye vishvakarmane. Namastamo'bhinighnaaya ruchaye lokasaakshine.21.
Naashayatyesha vai bhootan tamesha srijati prabhu:. Paayatyesha tapatyesha varshatyesha gabhastibhi:.22.
Esha supteshu jaagarti bhooteshu parinishthita:. Esha chaivaagnihotran cha phalan chaivaagnihotrinaam.23.
Devaashcha kratavashchaiva kratunaan phalameva cha. Yaani krityaani lokeshu sarveshu paraman prabhu:.24.
Enamaapatsu krichchhreshu kaantaareshu bhayeshu cha. Keertayan purusha: kashchinnaavaseedati raaghava.25.
Poojayasvainamekaagro devadevan jagaptatim. Etattrigunitan japtva yuddheshu vijayishyasi.26.
Asmin kshane mahaabaaho raavanan tvan jahishyasi. Evamukta tato'gastyo jagaama sa yathaagatam.27.
Etachchhrutva mahaateja nashtashoko'bhavat tada. Dhaarayaamaasa supreeto raaghava prayataatmavaan.28.
Aadityan prekshya japtvedan paran harshamavaaptavaan. Triraachamya shoochirbhootva dhanuraadaaya veeryavaan.29.
Raavanan prekshya hrishtaatma jayaarthan samupaagatam. Sarvayatnena mahata vritastasya vadhe'bhavat.30.
Atha raviravadannireekshya raaman muditamana: paraman prahrishyamaana:.
Nishicharapatisankshayan viditva suraganamadhyagato vachastvareti.31.
..sampoorna..
Viniyoga ka Saral Arth
Is aadityahridaya stotra ke rishi maharshi agastya hain, iska chhanda anushtup hai aur isake devata bhagavaana aaditya ke hridayasvaroopa brahma hain. Samasta vighnon ke naasha, brahmavidya ki praapti tatha pratyek kaarya mein vijaya paane ke uddeshya se is stotra ka path kiya jaata hai.
Aaditya Hridaya Stotra ka Saral Hindi Bhaavaartha
Shloka 1–2 ka Arth
Yuddha karate-karate thaka chuke bhagavaana shreeraama ranabhoomi mein chintita mudra mein khade the. Usi samay unhonne raavana ko eka baara phir yuddha ke lie apane samne upasthita dekha.
Devtaon ke saatha yuddha dekhane aae maharshi agastya shreeraama ke paasa pahunche aur unase is prakaara bole.
Shloka 3 ka Arth
He mahaabaahu shreeraama! Main tumhen eka atyant praacheena, gopaneeya aur kalyaanakaari upadesha deta hoon. He vatsa! Iska shraddhaapoorvaka smarana aur japa karne se tuma yuddha mein apane sabhi shatruon par vijaya praapta karoge.
Shloka 4–5 ka Arth
Yaha pavitra stotra ‘aadityahridaya’ ke naama se prasiddha hai. Yaha shatruon ka naasha karne vaala, vijaya pradaana karne vaala, avinaashi aur parama kalyaanakaari hai.
Yaha samasta mangalon mein shreshtha mangalakaari, sabhi paapon ko nashta karne vaala tatha chinta aur shoka ko doora karne vaala hai. Iska path manushya ki aayu, aatmabala aur utsaaha badhaane vaala uttama saadhana hai.
Shloka 6 ka Arth
Ananta kiranon se prakaashita, pratidina udaya hone vaale, devtaon aur asuron dwara vandita, sanpoorna sansaara ko prakaasha dene vaale tatha sabhi lokon ke svaami bhagavaana soorya ki tuma shraddhaapoorvaka upaasana karo.
Shloka 7 ka Arth
Bhagavaana soorya samasta devtaon ki sammilita shakti ke svaroopa hain. Ve svayan tejasvi hain aur apni kiranon ke maadhyama se sansaara mein jeevana, oorja tatha chetana ka sanchaara karate hain. Unaki kiranen devtaon, asuron aur samasta praaniyon sahita sabhi lokon ka paalana karati hain.
Shloka 8–9 ka Arth
Bhagavaana soorya hi brahma, vishnu, shiva, skanda, prajaapati, indra, kubera, kaala, yamaraaja, chandrama aur varuna ke svaroopa hain.
Ve hi pitaron, vasuon, saadhyon, ashvineekumaaron, marudganon aur manu ke roopa mein sthita hain. Ve vaayu, agni, praja, praana tatha rituon ke niyanta hain. Sansaara ko prakaashita karne ke karan ve prabhaakara kahalaate hain.
Shloka 10 ka Arth
Ve aditi ke putra hone ke karan aaditya, sansaara ki utpatti karne ke karan savita aur sarvatra prakaasha phailaane ke karan soorya kahalaate hain. Ve aakaasha mein vicharana karne vaale khaga, jagata ka poshana karne vaale poosha aur kiranon se sanpanna hone ke karan gabhastimaana hain.
Ve svarna ke samaana chamakane vaale, prakaasha ke srota, srishti ke sunahare beeja ko dharan karne vaale tatha dina ka nirmaana karne vaale divaakara hain.
Shloka 11 ka Arth
Unaka ratha peetavarna athava harita aabha vaale ghodon se yukta hai. Ve sahasron kiranon se prakaashita, saata ghodon vaale aur kiranon ke svaami hain.
Ve andhakaara ka vinaasha karne vaale, sukha pradaana karne vaale, vishva ko aakaara dene vaale, sanpoorna brahmaanda ko jeevana dene vaale maartanda tatha kiranon se sanpanna anshumaana hain.
Shloka 12 ka Arth
Ve srishti ko apane bheetara dharan karne vaale hiranyagarbha, sheetalata pradaana karne vaale shishira, taapa utpanna karne vaale tapana, dina ka nirmaana karne vaale ahaskara aur sabako prakaashita karne vaale ravi hain.
Ve agni ko apane bheetara dharan karne vaale, maata aditi ke putra, shankha ke samaana nirmala tatha sheeta ka naasha karne vaale hain.
Shloka 13 ka Arth
Ve aakaasha ke svaami aur andhakaara ko bhedane vaale hain. Ve rigveda, yajurveda aur saamaveda ke jnyaata tatha unake vaastavika tattva ko jaanane vaale hain.
Ve baadalon ke maadhyama se varsha karaane vaale, jal ke hitaishi aur vindhya parvata ke aakaasheeya maarga mein teevra gati se vicharana karne vaale hain.
Shloka 14 ka Arth
Ve taapa dene vaale, golaakaara svaroopa vaale, mrityu ke niyanta, sunahari athava taamravarna aabha vaale aur samasta sansaara ko ooshma pradaana karne vaale hain.
Ve trikaaladarshi, sanpoorna vishva mein vyaapta, parama tejasvi, lal aabha se yukta tatha samasta praaniyon ki utpatti ke moola karan hain.
Shloka 15 ka Arth
Bhagavaana soorya nakshatron, grahon aur taaron ke adhipati hain. Ve sanpoorna jagata ka paalana-poshana karne vaale tatha tejasviyon mein bhi sabase adhika tejasvi hain.
Baaraha maasa aur baaraha svaroopon mein prakata hone vaale he dvaadashaatma sooryadeva! Aapako baara-baara namaskaara hai.
Shloka 16 ka Arth
Udayaachala ke roopa mein purva disha mein prakata hone vaale aur astaachala ke roopa mein pashchim disha mein jaane vaale bhagavaana soorya ko namaskaara hai.
Grahon, nakshatron aur samasta prakaashamaana pindon ke svaami tatha dina ke adhipati bhagavaana soorya ko pranaama hai.
Shloka 17 ka Arth
Vijaya ke svaroopa, shubhata aur saphalata pradaana karne vaale tatha tejasvi ghodon se yukta bhagavaana soorya ko baara-baara namaskaara hai.
Sahasron kiranon se prakaashita aur maata aditi ke putra bhagavaana aaditya ko punah-punah pranaama hai.
Shloka 18 ka Arth
Prachanda shakti vaale, paraakrami, atyant vegavaana aur apni kiranon ko doora-doora taka phailaane vaale bhagavaana soorya ko namaskaara hai.
Apni kiranon se kamala ke phoolon ko khilaane vaale aur prachanda teja se yukta sooryadeva ko pranaama hai.
Shloka 19 ka Arth
Aapa brahma, shiva aur vishnu ke bhi svaami hain. Aapa divya prakaasha se sanpanna tatha soorya-mandala ke tejasvi adhipati hain.
Aapa sansaara ko prakaashita karne vaale, samay aane par sabako apane bheetara samaahita karne vaale tatha raudra roopa dharan karne vaale hain. Aapako namaskaara hai.
Shloka 20 ka Arth
Aapa ajnyaanaroopi andhakaara ko mitaane vaale, sheeta aur jadata ko samaapta karne vaale tatha shatruon ka vinaasha karne vaale hain.
Aapki shakti aur svaroopa ki koi seema nahin hai. Aapa kritaghnata ka naasha karne vaale, samasta jyotiyon ke svaami tatha divya svaroopa hain. Aapako pranaama hai.
Shloka 21 ka Arth
Aapka teja tapaae hue shuddha svarna ke samaana chamakata hai. Aapa sansaara ke samasta kaaryon ko sanpanna karne vaale vishvakarma svaroopa hain.
Aapa andhakaara ko puri taraha nashta karne vaale, prakaasha ke moola srota tatha sansaara ke pratyek karma ke saakshi hain. Aapako baara-baara namaskaara hai.
Shloka 22 ka Arth
He raghunandana! Bhagavaana soorya hi samay aane par samasta praaniyon ka sanhaara karate hain aur punah unheen se nai srishti ka janma hota hai.
Ve hi jagata ka paalana karate hain, apni kiranon se prithvi ko taapa dete hain aur jal ko aakarshita karake varsha ka karan banate hain.
Shloka 23 ka Arth
Jaba sabhi praani nidra mein hote hain, taba bhi bhagavaana soorya jaagrata rahakara sansaara ki vyavastha ka sanchaalana karate hain. Ve pratyek praani ke bheetara antaryaami roopa se vidyamaana hain.
Ve hi agnihotra hain aur agnihotra karne vaale saadhaka ko praapta hone vaala punyaphala bhi unheen ka svaroopa hai.
Shloka 24 ka Arth
Samasta devata, sabhi prakaara ke yajnya aur una yajnyon se praapta hone vaala phala bhi bhagavaana soorya ke hi svaroopa hain.
Sansaara mein jitane bhi kartavya, dhaarmika anushthaana aur shubha karma kie jaate hain, una sabaka phala pradaana karne mein bhagavaana soorya hi poorn roopa se samartha hain.
Shloka 25 ka Arth
He raaghava! Vipatti, kathinaai, nirjana athava durgama sthan aur bhay utpanna karne vaali paristhitiyon mein jo manushya shraddha se bhagavaana soorya ka smarana karta hai, vaha niraasha aur duhkha mein doobata nahin hai.
Sooryadeva ka smarana usake bheetara saahasa, dhairya aur kathina paristhitiyon ka saamana karne ki shakti utpanna karta hai.
Shloka 26 ka Arth
Isalie tuma ekaagra mana se devtaon ke bhi devata aur sanpoorna jagata ke svaami bhagavaana soorya ki aaraadhana karo.
Is aadityahridaya stotra ka teena baara path karne ke baada tuma yuddha mein nishchita roopa se vijaya praapta karoge.
Shloka 27 ka Arth
He mahaabaahu shreeraama! Isi kshana tuma raavana ka vadha karne mein samartha ho jaaoge.
Shreeraama ko yaha upadesha dene ke baada maharshi agastya jisa prakaara vahaan aae the, usi prakaara apane sthan ke lie prasthaana kara gae.
Shloka 28 ka Arth
Maharshi agastya ke vachana sunakara parama tejasvi shreeraama ka shoka aur maanasika bhrama doora ho gaya. Unaka mana prasannata tatha aatmavishvaasa se bhara utha.
Sanyamita aur pavitra mana vaale shreeraama ne aadityahridaya stotra ke upadesha ko apane hridaya mein poorn shraddha se dharan kara liya.
Shloka 29 ka Arth
Bhagavaana soorya ki ora dekhate hue shreeraama ne aadityahridaya stotra ka teena baara japa kiya. Isake baada unake hridaya mein adbhuta prasannata, oorja aur utsaaha utpanna hua.
Unhonne teena baara aachamana karake svayan ko shuddha kiya aur phir mahaana paraakrama ke saatha apana dhanusha utha liya.
Shloka 30 ka Arth
Shreeraama ne apane samne khade raavana ko dekha. Aba unaka hridaya utsaaha, aatmavishvaasa aur vijaya ke sankalpa se bhara chuka tha.
Ve raavana ka anta karne ke uddeshya se aage badhe aur apni puri shakti tatha paraakrama ke saatha usake vadha ka nishchaya kiya.
Shloka 31 ka Arth
Devtaon ke madhya upasthita bhagavaana soorya ne prasanna mana se shreeraama ki ora dekha. Ve jaan chuke the ki raakshason ke raaja raavana ke vinaasha ka samay aa gaya hai.
Atyant prasanna hokara bhagavaana soorya ne shreeraama ko sanketa diya—he raghunandana! Aba sheeghrata karo aur raavana ka anta karo.
Samaapana
Is prakaara bhagavaana soorya ki mahima ka varnana karne vaala ‘aadityahridaya stotra’ poorn hota hai. Maharshi vaalmeeki dwara rachita raamaayana ke yuddhakaanda mein varnita yaha pavitra stotra maharshi agastya ne yuddhabhoomi mein bhagavaana shreeraama ko sunaaya tha.
Aadityahridaya stotra manushya ke mana se bhay, chinta, niraasha aur shoka ko doora karake usake bheetara saahasa, aatmabala, utsaaha tatha sakaaraatmaka oorja utpanna karne vaala maana gaya hai.





